Kto podlega przepisom i co grozi za uchylanie się od ich przestrzegania?

Pojęcie sygnalisty w ustawodawstwie polskim znane jest od kilku lat jednakże dotychczas swoim zakresem obejmowało niewielką ilość aktów prawnych o ograniczonym oddziaływaniu - jak choćby ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, ustawę o obrocie instrumentami finansowymi, ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym.

W szerszym zakresie przedmiotowe zagadnienie miało znaleźć swój wyraz w projekcie ustawy o jawności życia publicznego oraz projekcie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary u zmianie niektórych ustaw (dalej: Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych). Zważywszy na spowolnienie praw legislacyjnych w zakresie pierwszej, z powyżej wskazanych ustaw obecnie bardziej istotne znaczenie ma ta druga, bowiem przedmiotowa ustawa nakłada na podmioty zbiorowe m.in. obowiązek stworzenia procedur sygnalizacji nieprawidłowości.

Przedmiotowe obowiązki dotyczą podmiotów zbiorowych, które zgodnie z definicją oznaczają osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną w tym również spółkę handlową z udziałem Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub związku takich jednostek, spółkę kapitałową w organizacji, podmiot w stanie likwidacji, oraz przedsiębiorcę niebędącego osobą fizyczną, z wyłączeniem Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i ich związków azatem niemalże wszystkich przedsiębiorców.

Analizując szczegółowe obowiązki wynikające z ustawy, należy wskazać w szczególności na art. 6 ust. 4 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, zgodnie z którym podstawowymi obowiązkami są:

  1. a) określenie zasad postępowania na wypadek zagrożenia popełnienia czynu zabronionego lub skutków niezachowania reguł ostrożności - np. procedur dotyczących zgładzania nadużyć, procedury wyjaśniania nadużyć czy regulacji antykorupcyjnych (nie dotyczy podmiotów zatrudniających mniej niż 10 pracowników);
  2. b) określenie zakresu odpowiedzialności organów podmiotów organu zbiorowego, innych jego komórek organizacyjnych, jego pracowników lub osób uprawnionych do działania w jego imieniu lub interesie (nie dotyczy podmiotów zatrudniających mniej niż 10 pracowników);
  3. c) określenie osoby lub komórki organizacyjnej, nadzorującej przestrzeganie przepisów i zasad regulujących działalność podmiotu (dotyczy wyłącznie średnich i dużych przedsiębiorców)

Wprowadzenie stosownego mechanizmu zgłaszania nieprawidłowości przez sygnalistów jest obowiązkiem, którego naruszenie może powodować daleko idącą odpowiedzialność podmiotu zbiorowego. Na mocy ustawy, wobec przedsiębiorcy mogą zostać zastosowane kary:

  1. a) kara pieniężna w wysokości od 30.000 zł do 30.000.000 zł (a w szczególnych przypadkach nawet do 60.000.000 zł,
  2. b) rozwiązanie albo likwidacja podmiotu zbiorowego.

Niezależnie od powyższego, Sąd może orzec również jeden lub więcej środków karnych wskazanych w art. 16 ustawy:

1) przepadek mienia lub korzyści majątkowych albo ich równowartości;

2) zakaz promocji lub reklamy prowadzonej działalności, wytwarzanych lub sprzedawanych wyrobów, świadczonych usług lub udzielanych świadczeń;

3) zakaz prowadzenia działalności gospodarczej określonego rodzaju;

4) zakaz korzystania z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego ze środków publicznych;

5) zakaz korzystania z pomocy organizacji międzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska jest członkiem;

6) zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne;

7) obowiązek zwrotu na rzecz Skarbu Państwa równowartości wsparcia finansowego środkami publicznymi, otrzymanego od chwili popełnienia czynu zabronionego do chwili wydania orzeczenia w sprawie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego;

8) podanie wyroku do publicznej wiadomości;

9) obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;

10) nawiązka;

11) stałe albo czasowe zamknięcie oddziału podmiotu zbiorowego.